Dolunay geceleri daha zor uyuduğunu, sabaha karşı uyandığını ya da içinde bir huzursuzluk hissettiğini fark ettiysen yalnız değilsin — bu, hem bilimsel araştırmalara konu olmuş hem de halk inanışında uzun zamandır bilinen bir örüntü. Ama ikisinin açıklaması aynı değil: biri ölçülebilir bir fizyolojik etkiden, diğeri nazardan söz eder. Bu ikisini birbirinden ayırmak, hem kendini gereksiz yere endişelendirmemek hem de doğru yere bakmak için önemli.
Dolunayın uyku üzerindeki etkisi bilimsel olarak kanıtlandı mı?
Kısmen. İsviçre’de yapılan ve sıkça referans verilen bir çalışmada, katılımcıların dolunay döneminde derin uyku sürelerinin yaklaşık yüzde 30 azaldığı, uykuya dalma sürelerinin uzadığı ve melatonin (uyku hormonu) seviyelerinin düştüğü gözlemlendi. Ancak sonraki yıllarda yapılan daha büyük ölçekli bazı çalışmalar bu etkiyi doğrulayamadı; 2015’te yapılan geniş kapsamlı bir araştırma dolunay ile uyku düzeni arasında anlamlı bir ilişki bulamadı. Yani bilim dünyasında konu hâlâ tam olarak netleşmiş değil — bazı kişilerde hafif bir etki olası görünür, ama herkes için geçerli, kesin bir kural yok.
Halk inanışı bu huzursuzluğu nasıl açıklar?
Halk inanışında dolunay, Dolunayda Nazar Riski Artar mı? yazımızda anlattığımız gibi, duygusal yoğunluğun ve görünürlüğün zirve yaptığı bir dönem kabul edilir. Bu çerçevede, dolunay gecesi hissedilen huzursuzluk ya da uyku bozukluğu bazen “nazar değmesi”nin bir belirtisi olarak yorumlanır — özellikle o gün ya da o hafta içinde bir başarı paylaşılmışsa, dikkat çekici bir olay yaşanmışsa. Bu yorum, Nazar Belirtileri Nelerdir? yazımızda ele aldığımız “içine çöken ağırlık hissi, sebepsiz yorgunluk, huzursuz uyku” gibi genel nazar belirtileriyle de örtüşür.
İkisini nasıl ayırt edebilirsin?
Basit bir ayrım noktası şu: dolunayın olası fizyolojik etkisi, o gece ışığa maruz kalma ve hormonal döngüyle ilgili, yani herkeste benzer, tekrarlayan ve kısa süreli bir örüntü olarak görülür — birkaç gece içinde kendiliğinden geçer. Nazarla ilişkilendirilen huzursuzluk ise genelde belirli bir olayla (bir paylaşım, bir dikkat çekme anı) zaman uyumu gösterir ve kişiden kişiye, durumdan duruma değişir. Yani “her dolunayda hafif uykusuzluk” daha çok fizyolojik bir örüntüye işaret ederken, “bu dolunayda